بعث و کوردستان جامعه سی
بختیار علی
بعث حزبی همان ایلک لحظه لردن بؤیوک چتین لیک لرایله کوردستاندا ئوز به ئوزاولدی.
همان اینک تو تو شماقدا بیر جامعه ایله ئوزبه ئوزاولورکی راحا تلیغ ایله اونا قاتیشمیرواونون بدنه سیندن اولمورو اوائللراونون قاباقیندا دایا نیرلارکی
چوخ واقت چکرتا اونون اراده سی و گؤجونون قاباقیندا تسلیم اولسونلار.
بعث بیر واقت کی دریندن مسله یه باخیر دؤشونورکی کورداینسان راحات
چیلیق ایله طبیعت ده آزاده اولموش بیر آدامنان اونون فرمانی نین آلتیندا اولان بیر سربازا دؤنمز. بعث همان باشلاناندا بیلیرکی کوردوستان جامعه سی نین عیلهینه سیخما بوغماو اخلا ما سیاستین عمل ایله مگه اویوللارکی شهر لرین وکند لرین قابا قیندا ایشله دیر مهم تفاوتی واردیر .
بعث او رژیم لردن دیرکی همان ایشه باشلا یاندا درین اختلاف وضدیت اکین چیلیک جامعه سی ایله تاپ دی وچوخ اهمیت شهروشهر ده اوترانلارا قاییل دی. دئدیگیمز سیاست کوردوستاندا عراقین او بیری ئیر لرینه گوره نئچه برابر گوزه گلیم دیر. اونداکی بعث ایش اوسته گلدی ، اؤلدرن جنگی میراثی قاباقکی رژیم لردن اونا قالیشمیدیر. بوساواشمانین اساسی دا شهر لرین ائشیکینده قیرا غداکی چتین گئچمه لی ئیرلرده قورو لمو شدی همین بو چین باشلا نماق وانون دالیسیجا، رژیمه بو عینی واقعیتین باسیلماسی، اونو وادار ایله دی کی ، شهر لرین ایچینده ایشله نن سیاستین کند لرده گورن سیاست لردن آییرسین . او بو معنایا دییل کی شهرده کی لره گوره هیچ خشونت ایشلدمیر.
بلکه بومعنایا دیرکی بعث حزبی اؤزایشقگله جکین شهرلرده گؤرور نه کندلرده.... اونلار دؤشونورلرکی او یوللارکی کوردوستانین اکین چیلیک یئر لرینه گدیر جتین وقانلی یوللار دیر بعث اویئر لرده گؤجون مخصوص یولوایله راست گلیر . اوگؤج کی اونون ئوزی و اساسی تاریخ ایچیندن قایناقلار نیر . او گؤج کی اونون قاباقین آلماق وبعث مدلی ایله مگی چتین ایش دیر . بو قدرت بیر سری باغلی یئر لرین اساسیندا دیر چلدی اونا گوره اونو مرکزی قدرت لرایله ارتباط ویاخینلاشدیرماق راحات ایش دگیل. انوندا اییلمه سی وآرادان گئتمه سی طبیعی ئیرلرده چتین ایشدیر، یعنی اگرایستیه ک دئدیگیمز ائلین قدرتین اراده لرین ایچینده کی گؤجلر کیمین قیراغدا قالمیش بیرگؤجه دوندرک وشهرلرین ایچینده کی قاریشیق لیق ویئنی قدرت یوللاری ایله اونون قاباقینا چیخاق وساوا شاخ چتین ایشدیر. آیری طرفدن ایله بیلمیز اؤز یئنی سلا حلارین چوخ اثرلی وایشه گلن حالدا کورودستانین کندلرینده
ایشلدسین مثال ئوچون تلویزیون (مدرنیته نین محصولو، بیر رسانه آدیندا وجدید سلاح ). کوردستانین اکین چیلیک جامعه لرینه اثر قویماقا ئینی بیر سلاح ساییلمر . اداره لرو دولتی دستگاهلا ردا آسانیلیغلا ایلیه بیلمیر لر کوردوستانین چتین ویاغی یئرلرینده گیریب ودفتر ودستکلرین اوردا قورسونلار بعثین یکه مشکلی ده بوردورکی ، کوردلرین اکین چیلیگی عشیره ای حالتیندن گئچیب وسیاسی دوزه لیشن ایچینده ویئنی حزب کی کورد جامعه سینین اؤز ایچینده وجودا گلیب دی قرار تاپیر. اوواقت کی بعث قدرتی الینه آلیر کورد ون سیاسی دوزه لیشی مثبت ویاخشی تاریخ ؤوزندن قویوب ودرین بیرباش چی لیق بیر سیستمی کورد جامعه سینده وجودا گیتر میش دیرکی آسانلیق ایله آرادن گئتمزایدی.
بعثین آسانلیق ایله ا کین چیلره مسلط اولما ماغی نین رمزی بو نکته دی . هرواقت دا کی ایسته دی تسلط تاپا، اونلار قیران سدکیمی قاباقیندا دوردی. بو بیر حالدا دی کی کوردوستانین شهر لری اونون تسلط آلتندا دیرلارو ایشق افقلاراونلارین قاباقین آلماغا گوره اؤز ننظرینه گتیریز بو دلیله گوره بعث ایسته ییر بیر وضعیت (اردوگاهی شهری کیمین) اکینچی لره وجودا گیزه . شهرایله کندین تفاوتی کورداینسانلارینین ایکی جوره اولماخ تفاوتی دگیل ،بلکه ایکی جوره ساخلاماخ وتسلیم اولماخ فرقی دی .
هر کس ده بو اولان تفاوتلاری گورمسه ایله بیر دیری ایله الونون تفاوتون بیلمیر ولی جغرافیایی واجتماعی وسیاسیمانعلدرن سونرا کی بیربیری نین یا نیندا بعث سلاحلاری نین گوجون واثرین کوردوستانه ازالدیرلار، (( کشاورزینین )) شخصیتی ده بعثین آؤز ایده آل واؤزنظرینده اولان انسانی ایجاد ایله مگه مانع اولوبدور ( کورد کشاورزی آسانلیغلا جنگ لرده یا ناغا وآرادادن گئدن بیر شی اولماز بو اینانین مشخص شخصیتی وار ساخلیان سیستمه وخنثی ایلیه نه اوساده لیگه تسلیم اولماز همیده بیرزاماندا ایلیه بلیمز هم جلادو هم قربانلیق اولسون اگربعث ژنرال لارین منطقی ایله دانیشاق ،او(کورد) بیرحده جک داغلی وحمیل اولمویان دی مخصوص محیطدن گلیب واویئرین روحون أوزو ایله ساخلاییر درین تجربه یه وجوره به جور قدرت لره صاحب دگیل .
اونون روانی دوزه لیشی وبئیینی آسا نلیغلا ارتباطی یولون یئنی مدل لری ایله (ال آلیتندا حاکم ) بیرگلمز. بو دلیله گوره دیرکی بعثین اللشمه لری (افسر،سرباز ) ارتباطین (ارباب ،برده ) یئرینه تحمیل ایله مک اوچون فایدا سیز تلاش دی.
شک سیز بعثین اطمینان واردیرکی ، دئد یگمیز لردن سونرا، بو اکینچی لرین یاشاییش یئرلری ،دونیا لاری اینا ملاری ،بیلمیز بیرجامعه شناختی نین حدود نداد یرکی اونون خصوصیاتین وگیز لین ودرین بو جاقلارین تاپا بیلمه ییب ههمیده بیلیرکی اکینچی لرین ناخود آگاه لیق لاری اوخون مو یوب واونون علامت لری وایچنده کی لر رمزی ساده لیگه سینماز البته بعث بوتون بو گورسنن چتین لیک لرین قاباقیندا کی ئییلدی ،بوتون چنین تفاوت وتبعیض محور لری نن قاباقیندا ، واقع بنیانه سیاست قاباقا گتیر مک عو ضینه نه تکجه أوز شوم خیانت لریندن ال چکمیر، بله یئنی بیردنیا دؤز،لتمک وتازا یارالدان پروژهلری ادامه وئریر بوردا دیرکی بعث پروزه سی کؤردکشاورزینین دوزه لشین بوتونون آرادان اپارماغا وکند اقتصادی نین ها میسین کورلا ماغاد ؤندریر ، اما بو پروزنین ایشی ساده دگیل مخصوصا کی اوبیریسی جنگ ایستیه ن وزور چو سیستم لر کیمی بیردن چوخ ساواش میئدانی دوزه لدیربعث اوواقت کی بیلیر سد لری گوتورمک وعمده مانع لر عادی جنگ یو للاری ایله اولمالی دگیل تصمیم توتور دونیادا اونلارین کؤکرن قیر سین بعث بیر سیستم دیرکی هراویونچواونون اصول قاعده لرین قبول ایلمه سه چالیشار اونی آرادان اپارسین .بودلیله گؤره او ایلیه بیلمز بیر یول یا بیر دیلدن سونراآیریسین دا گؤتورسون ویا بیر عامیلدن چوخ ایشلری آراشدیر ماقا و تحلیل ایله مگه ایشه آپارسین .
((کی البته بونلار غربی لیبرال مدللرده دلالت ائله کی بعث تکجه مدرن کنترل شیوه سین واسلحه لری ایسته ییر، نه قدرتین مدرن ارتباطلارین)) بعث ده بوگؤج یوخدورکی بیر وسیله دن صیدی تورا سالماغا تله لرینده بیر وسیله دن چوخ ایشلدسین . اوبیر یول اویونون قاعده لرین (( کی قانونون اولماما غینین اساسینا دوزهلینیب دیر)) اعلام ایلر ، سونراایسترکی بوتون دوزه لینمه لر، یئر لرو انسانی گروهلاری کی بو اویونی قبول ایله میرلر ائشیکه چینحاردیب وحد سیزخشونت یولوایله اونلاری شطرنج صفحه سینین اویئر لرینده کی قاباق جان أوزی سئچیب دیر قرار وئرسین بعث بیر شطرنج اویو نچو سونا بنزه ییرکی ایسته ییر کی ارز قاباقینداکی حریفین طرفیندن ده اویناسین . او هرواقت ایلیین مه دی دییه کی بومنیم جانیمین بیر قسمتی دی، هر وقت بیلدی کی آداملار حاضردگیل لر اونون اویناماخ وسیله سی اولسونلار، تصمیم دوتار دونیاین بوتونون بیر اندازه ده آلت اوست ایله سین کی اونون اویناماخ قانونلارنیین اساسی نین ها می سین قبول ایله سین لر.
اوسیاست کی بعث کوردلرین وضعیتی نین قاباقیندا اشیله دیر، بیر سیاست دگیل کی اونون احتماللاری همان وضعیتین ایچیندن وجودا گلسین. او کوردون دوغرو وضعیتی ایله بیر اولماخ سیاستین اوز برنامه لرینده ییر لشده یرمز. دوز کند جامعه لرین ویدان ایله مک اوچون ترپشیرو" اجباری کوچ " سیاستین یوللاندیرماق جهتینده آدیم گوتورور. دوغرودان دا منفعتین بیرئوزی( بعثه قازانان )، آرادان آپارماخ سیاستی واییترمک واوئیرلرین هویتین دییشمک دیرکی گوج واونی ساخیلانلار ایسته میرلر" کولگه " یه دونسونلر. بعث ایسته ییر اودونیانی سیندیرسین کی اوز شخصیتین و اراده سین ایسته ییر، بعث ایسته ییر ئوزئیرینده یاشایانلاری گوتورسون و ئینی اجتماعی یاشاییش همان ئیره قویسون.کند لرین نابود لوغون و ترکیب سیز. وتای سیز بیر دوزلیش لیسته ییر اونلارین ئیرینه قویسون. البته بویوک اشتباه دی اگر دییک کی ایسته ییر" کوچ و آزدیرماق" ین اوستوندن کورد جامعه سین شهرده اوتوران و تمدن لی جامعه نین تشکیل تاپما سین ایسته پیروآرزو ایله میر. بلکه بعثین هدفی بیر جامعه دوزه لتمک دیرکی مدرنیته سلاحلار و وسیله لرایله ساخلانین و اونون نظرینین آلتیندا قالین. بعث " اجباری کوچ " دوغرو و اصلی ایش بیلیرتا اونلاکوردوستارنی جامعه سین حمیل ایله سین. کوچ تکجه ییر دیشیلمگی دگیل، بلکه اوئیرده یاشایان لاری آرادان آپارماخ و آیری یاشایانلاری اوردا قرار وئرمک دیر. کوچ اجتماعی یاشاییشلارین هر نظریندن اجرایا قویولوب و اجتماعی ئیرلی یاشایانلاری داغیدیر.
بعث " داشیندیرماق " یولوایله اوز قاریشدیرماق اویونونا دوام وئریز" کوچ "(داشین) اوزی اوزئیر لرینده یاشایانلارین درین داغیتلما سی دیرکی اونی اجرا یلیه ندن سونرا، نه اینسانلار همان قابارقکی اینسانلار اولارلارو نه اجتماعی دوزه لیش همان قاباقکی دوزه لیش اولار.
ولی زیست بوم ( یئر یاشایان ) ی داغیدماق نه معنا سینادیر ؟
زیست بومو داغید ماق اصلی یاشاییش ئیریندن ارتباطی قیرماق یولوایله اجتماعی، اخلاقی و سیاسی ارزشلری داغیدماق و چئویرمک جریانیندان عبارتدیر بعث کوچ یولوایله و اصلی یاشاییش ئیرین داغیدماق ایله، ایسته ییر جور به جور درین دیشیک لری کوردستانین اجتماعی دوزه لیشینه تحمیل ایله سین.
قایناق : بو یازی کوردون تانیلمیش متفکری(( بختیار علی )) نین یازیسیندان بیر قیسا بخش دیرکی" انفال، اراده معطوف به کشتن و فراموشی " آدی ایله کوردی ( ره هه ند ) درگیسی، یدینجی شماره، 1999 دا چاپ وسوئد ده یاییلیب دیر.
